सशक्त व निर्भिक समालोचक इन्द्र माली

इन्द्र मालीयात जिं मचाबलय् निसें म्हसिउ । वय्कःया बा पदम बहादुर नांजाम्ह कम्पाउण्डर खः । उबलय् माली मालीबलय् वासः याय्गु झ्वलय् वय्कःपिन्थाय् वनेगु । जिमिसं कालमाटीं ‘तय्जु’ पत्रिका पिकाना बलय् वय्कःया ग्वाहालि दुगु खः ।
वय्कः नेपालभाषायाम्ह सशक्त व निर्भिक समालोचक खः । वय्कलं साहित्यया समालोचना यानादीबलय् निर्भिक रुपं छु खः वहे यानादी । वय्कलं कालिमाटी च्वनादीबलय् हे ‘कालिमाटी दना च्वना’ धैगु नेपालभाषाय् न्हूगु कविता च्वयादीबलय् निसें वय्कः सक्रिय जुयादीगु खः ।
वय्कया तःधंगु आवाज धैगु हे ‘गाजलं दाःगु चा’ धैगु नेपालभाषाया कविताया किताब पिहाँ वःगु दु, उगु सफूनिसें हे न्हू कविता न्ह्याःगु धयादी । उके वयागु कविता पिहाँवसानिसें निरन्तर साहित्य ख्यलय् न्ह्यज्याःगु दु । न्हू कविताया सुरुवात थनं निसें हे जूगु खः धइगु सः वय्कलं निरन्तर तयावयाच्वनादीम्ह खः । नेपालभाषाया न्हू कविताया वय्कः व्याख्याकार नं खः । वय्कलं यक्व कविताया व्याख्या नं यानादीगु दु । लिपा वनाः वय्कलं कविता च्वय्गु दिकादिल अले भाषा विज्ञान व समालोचनापाखे न्ह्यज्यानादिल । भाषाया छथी व खँग्वःया छथी यानाः निगू विषयलय् वय्कः निरन्तर लगे जुयादिल ।
नेपालभाषायात ‘तिब्बतोवर्मन’ भाय् परिवारया धकाः विद्वानतय्सं व्याख्या यानाच्वंगुलि वय्कलं अलग्ग हे तिव्वतोवर्मन मधासे हिमाल नापं स्वानाच्वंगु नेपाया गुलिनं थाय्बाय् दु, अन च्वनाच्वंपिं जातजाति नापं नेपालभाषाया स्वापू गुकथं दु धैगु अनुसन्धान यानादीगु दु ।
मेगु खँ खय् भासाय् नं नेपालभाषाया देन गुलि दु । झीगु नेपालभाषा खँग्वः धुकू गुलि बल्लाः । खय् भाषायात नं झीसं उलि हे त्यास बियातयागु दु । अथेहे मेमेगु भाषा राई, गुरुङ्ग, मगर, तामाङ्ग आदियात झीसं गज्याःगुकथं त्यासा बियागु दु धइगु अनुसन्धान यानाः हिमाली कवःया बारे वय्कलं स्पष्ट यानादीगु दु ।
हिमानन्द सापकोटां “झ्याल कस्को” धकाः रुपरेखाय् च्वसु छगु च्वयादिगु खः । वय्कलं ‘झ्याल’ खँग्वः खय् भाय्या हे खः धकाः वय्कलं न्ह्यब्वयादीगु खः । थ्व विषययात कया थीथी व्यक्तित्वपिन्सं व्याख्या यानादीगु दुसा वय्कलं ‘झ्याल’ खँग्वःयात कयाः रुपरेखाय् हे ताहाकः च्वसु बियाः खण्डन यानादीगु खः ।
थ्व हे झ्वलय् हेमानन्द सापकोटायात मदन पुरस्कार बीगु घोषणा याःगु इलय् मदन पुरस्कारया दाता कमलमणि दिक्षीतयाथाय् वनाः व किताब माल धकाः धाः वंबलय् तःधंगु विदम्वना छु जुल धाःसा व किताब हे छापे मजूनि । मदन पुरस्कार गुठिं प्रकाशित सफूयात जक पुरस्कार बीगु खः । सफूया पाण्डुलिपि जक दयां मगाः । वय्कःया सफू चांचां हे पिहाँ वयाः तहल्का हे मचे यानादीगु खः । उबलेनिसें इन्द्र मालि धालकि मेमेगु भाषायापिन्स नं वय्कयात सम्मान याःगु खनेदु ।
समालोचना विधाय् चाहि कविता, मुक्तक, बाखं, उपन्यास, निबन्ध, नाटक, ख्याली, विविध विधाय् समालोचना याइपिं समालोचकत, हाइकु थुपिं विविध विधाय् वय्कलं यक्व हे समालोचना यानादीगु दु । विशेष यानाः न्हू कविताया प्रखर व्याखाकार नं खः, अले समालोचक नं खः ।
थुलिजक मखु कि पुलांपुलांपिं लेखकपिन्त नं लुमंकेमाः, वय्कःपिन्त कृतज्ञता व्यक्त याय्माः धइगु भावना नं वय्कःयाके दु । मल्लकालय्यापिं लेखकतय्सं गथे यानाः च्वया वन धैगु बारे नं वय्कलं अनुसन्धान यानादीगु दु ।
अथेहे चन्द्र शमसेरया पालय् ‘संगीत चन्द्रोदय’ धइगु सफुतिइ प्यपु नेपालभाषाया म्ये दुथ्यानाच्वंगु दु । अन नं सु लेखकं गुकथं च्वयातःगु दु धकाः समालोचना यानादीगु दु ।
गोर्खाली प्रकाश धाःगु सफू पिहाँ वःबलय् उकी खय् भाय्या जक रचनात दुथ्यानाच्वंगु खः । उकी नेवाःतय्सं नं च्वयातःगु दु । उकी च्वयादीपिं नेवाःतलिसें मेमेपिं लेखकपिसं नेवाः भाय्यात कयाः गुकथं च्वयातल धइगु बारे नं वय्कलं न्ह्यथनादीगु दु ।
थथे हे गोरखापत्रय् नेपालभाषा दकले न्हापां गुबले पिहाँ वल धकाः खोज यानाः पिकयादीगु दु ।
वय्कलं ने.सं. १०९३ य् श्रेष्ठ सिरपाः कयादीगु दु । उबले हे वय्कलं नेवाः भासं नेवाः भाय्या खँग्वः धुकू मदुगु खँ ल्ह्वनादिल । वय्कलं सः जक ल्ह्वनादीगु मखु, सः ल्ह्वंगुया ३५ दँ लिपा वय्कलं नेपालभाषाया तःखँग्वः धुकू धकाः थौंतकया दकले तपँगु खँग्वः धुकू झीत लःल्हानादीगु दु । थुकिं वय्कः नेपालभाषा खँग्वः धुकूया निंतिं थुकथं निरन्तर न्ह्यचिलाच्वनादीगु स्पष्ट खनेदु । थुकथं हे व धुंकाः वय्कलं नेपालभाषाया यासुया खँग्वः धुकू नं तयार यानादी धुंकूगु दु सा नेपालभाषाया प्राविधिक खँग्वः धुकू दय्केगु ज्याय् नं वय्कः न्ह्यचिलाच्वनादीगु खः । थ्व विषयस वय्कःलिसे छक्वःनिक्वः टेलिफोनय् खँ जूगु खः । सायद व खँग्वः धुकू नं वय्कःया कम्प्यूटरय् दइ धइगु भलसा कयाच्वनागु दु ।
झीगु जीवन मरण धइगु थथे हे खः । सार मदु । तर नं वय्कलं झीत गुगु तःखँग्वः धुकू धकाः खँग्वःधुकू बियादिल, इन्द्रमाली धइम्ह सशरीर जक मन्त । वय्कलं बियादीगु खँग्वःधुकू, समालोचना व कृतिं यानाः वय्कः नेपालभाषा ख्यलय् न्ह्याबलें हे म्वाना हे च्वनी । वय्कःया ज्याखँयात कयाः शोधार्थीपिसं शोधप्रबन्धपाखें वय्कःया योगदानयात निरन्तर प्रकाशय् हयाच्वनी । वय्कः न्ह्याबलें अमर जुयाः च्वनादी ।
(कवि नारद बज्राचार्यजुं नेवाः हाइकू ख्यःपाखें ग्वसाःग्वःगु भर्चुअल बिचाः हायेका ज्याझ्वःस व्यक्त बिचाःया लिधंसाय्)