निपाः ख्वाःपाः
नेपाल सम्वत् ११४१ या ज्याझ्वः न्ह्याकेत तयार जुयाच्वंगु दु । ग्वसाःखलकं नायःभाजुपाखें ज्या न्ह्याकेत उजं कयाः ज्या न्ह्याकल । दक्व मनूत न्ह्याइपु ताय्काच्वन । जाकि सिन्हः क्वखा क्वखाया तःगुलि ख्वाः अझ जाँ थी – भिंतुनाया आदानप्रदान नापं ।
नेवाः ख्यःया नां जाम्ह छम्ह भाजुयात थःगु नुगः खँ व्वय्त इनाप यात तारारारर लापा थात । ज्वजलपा सकसित ……. छ्यं क्वछुना ज्वजलपा यात ।
भिन्तुना । झी सकल नेपालीतय्त न्हूदँया भिन्तुना । थौंया दिनंनिसे झी नेपाःमि अझ क्वातुक्क छप्पँछधि जुइमा । थ्व देय्या निंतिं व थःगु भाषाया निंतिं थासय् पलाः छिनाः न्ह्याःवने फय्माः । सेल्लागु पलाछिइ फय्मा । जिं थथे कामना यानाच्वना ।
थौं झी सकलय् छथाय् दु । थथेहे छथाय् च्वनेमाः । च्वने फय्मा । झीगु थ्व ल्हाःया न्यापति ……. थःथः लिना अलग्ग जुल धाःसा थ्व ल्हाःया छुं अस्तित्व दनि ला ? कदापि अस्तित्व दैमखु । न्यापति थःगु ल्हातय् मदय्वं नां मात्र ल्हाः जुइ । पतिं मदुगु ल्हातं छुं ज्या याय् फैमखु । अथे हे झी…झी जुइ मफत धासा झी…झी गथे जुयाः जुइ ? झीया अस्तित्व दनि ला ? दइ ला …… ?
न्ह्यकां झंगः निभाःया जः दतले पिहाँ वइ मखु । छथाय् ध्याकूँचाय् सुपिला च्वनी । निभाःया जः मदय्वं ध्याकुंचां पिहाँ वइ, म्हिती । थः यत्तले ब्वया जुइ म्वाय्त आहार माः जुइ । झीगु चा वयागु निंतिं न्हि जुइ । थ्व प्रकृतिया नियम खः । न्ह्यकां झंगः थे झी जुइ मजिल धयाम्ह का जि ……।
थःगु अधिकारया निंतिं छुं नं हक काय्त संघर्ष मयाय्कं मगाः । संघर्ष याय्माः । विना संघर्ष थःगु अधिकार गनं नं वःगु खनेमदु । इतिहासं क्यं । ल्हाः प्वःचिना संघर्ष गुबलें जुइमखु । अधिकार गुवलें नं काय्फैमखु । संघर्षं राज्यया न्ह्यलं चाइ । राज्य सत्ता थासय् वइ । वइ थें ताः । वय् हे माः । मवसे मगाः । मखुसा लःथें छ्याल्ल व्याल्ल जुइ । हि बाः वइ ।
नेपाल सम्वत्या छकूचा खँ ल्हाय् । शंखधर साख्वाःनं नेपाःमिपिनिगु त्याःसा पुलाः नेपाल सम्बत् छ्यःगु खः । थ्व सम्वत छम्ह मनूया नामय् मखु । छम्ह जुजुया नामय् मखु । नेपाः देय्या नामय् हेला तःगु सम्वत् खः । पिने देशं हयाः छ्यलातःगु सम्वत् मखु । थःगु देय्या नामं छ्यःगु सम्वत् जुया नेपाः देशय् तःधंगु महत्व दु । नेपाःया इतिहासय् थ्व सम्वत यक्वः बांलाःगु थाय् कयातःगु दु । अथेखःसां थौं वया राज्यं थ्व सम्वत्यात छ्यलेगु कुतः तकं याःगु मदु ।
थःगु देय्या नामं दय्का तःगु सम्वत दय्क दय्कं पिने देय्यागु सम्वत छ्यलाच्वंगु दु । शंखधर साख्वाःयात नेपाल सम्वत् ११२८ सं राष्ट्रिय विभूति कथं नाले धुंकल तर नेपाल सम्वत्यात राज्यं छाय् राष्ट्रिय सम्वत धाय् मफुत । विक्रम सम्वत्यात छाय् घय् पुना च्वन । कतः देय्या सम्वत् छ्यले छाःम्ह सरकारं थःगु देय्या नामं दुगु सम्वत छाय् मछ्यल ?
भारत बेलायतया उपनिवेश देय् जुइधुंकूगु खः । आः वयाः भारत विस्तारवाद घानातःगु छगू तःधंगु देय् जुयावःगु दु । स्वतन्त्र सिक्किमयात अःपुक्क थःगु देशय् दुकाल, विक्रम सम्वत् वयागु देय्या सम्वत खः । वयागु देय्या सम्वत छाय् छेला च्वन । झी सरकारं गथे मसिल ? गथे मथुया च्वन ? थुया नं गुण पचय् याना जकं च्वंगु खः कि ? थःगु सम्वत् मदगु खःसा कतःया सम्वत छ्यलं छुं धाय् थाय् मदु । तर थःगु देय्या सम्वत् नेपाल सम्वत द्ु । थःगु सम्वत दय्कं दय्कं कतः देय्या सम्वत छ्यला सकल नेपामिपिन्त धोखा विया च्वंगु दु । नेपाल सम्वत नेवाःतय्गु जक सम्वत मखु सकल नेपामिपिनिगु सम्वत् खः धका थ्व सरकारं गथे थुइके मफुगु । नेपाल सम्वत् छ्यलाः क्यनेमाः थ्व सरकारं । नेपाः देय् स्वतन्त्र देय् खः । सुयागुं गुलाम देय् मखु धइगु दसु झीके दु ।
आः थन नेवाःतय्गु खँ छकूचा ल्हाय् । झी नेवाः जा थःपिन्त मालेव छप्पँछधि जू । इतिहासं क्यनाच्वंगु दु तर दुःखया खँ थौं नेवाःतय्सं थःगु भाय्यात हाकुतिना वान्छ्वया च्वंगु दु । नेपाल सम्वत्यात थुलि सशक्त म्हिता छुं भतिचा सां राज्ययात छ्यं क्वःछुका व्यूगु दु । अथेहे नेवाःतय्सं थःगु भाय्यात छाय् स्याना च्वन । थःगु भाय्यात थःम्ह मल्हाय्गु व थ मचातय्त थःगु भाषा मस्यनेगु हे थःगु भाषा स्यानाच्वंगु खः । थःगु भाषा ल्हात कि इज्जत वं थें ताय्के धुंकल । नेवाःतय्सं चाय्क चाय्कं थःगु न्हाय् चाना हयाच्वंगु दु । छम्ह निम्ह झूलया पिने हालेवं थःगु भाषा म्वाका तय्त थाकुल । थौं नेवाः भाषाया अवस्था थथे दु धकाः नेपाःमिपिन्सं मस्यूगु मखु । नेवाः भाय् लेँय्लेँय् पुइ धुंकल । थथे हे जुयावन धाःसा छन्हू थ्व धर्ति थ्व भाय् मतनि धकाः धाय् फै मखु । राज्ययात जक बियाः थःपिन्सं थ्व भाय्यात स्यास्यां वयाच्वंगु दु । वाः चा ला कि मचा ? थःगु भाय्यात अपमान याय्गु धैगु थः मांयात अपमान याय्गु बराबर खः ।
भाषा म्वाःसा जाति म्वाइ, जाति म्वाःसा भाषा म्वाइ धइगु झी सकस्यां स्यू । थ्व खँ सत्य खः । आतकं नं लाःनि न्ह्यलं चाय्कि… मखुसा कन्हय् वयाः नेवाः भाय् न्हाय्कनय् दुने ब्वया तःगु थःगु किपा थें जुइ । भाषा ख्यलय् सना जूपिन्सं जक मखु सकल नेवाःतय्सं वाःचाय्के हथाय् जुइधुंकल । हाःपिन्त जक हाय्का तय् मजिल । खँ ल्हाय्गु छगू ज्या याय्गु छगू याना क्यने मजिल । थःथःगु थासं ग्यसुलाक्क पलाः छि हथाय् जुइधुंकल । थौंयात थुलि हे हानं हानं नापलाय् जय मां भाय् … आःयात बाय् ।
न्यनाच्वंपिं सकस्यां लापा थानाहल । अनंलि मेगु ज्याझ्वः न्ह्यानाच्वन ।
नेपाल सम्वतया मेमेगु ज्याझ्वः सिधय्का वय्कः थःगु छेँ झाल । गथे त्यानुल ज्वी सोफाय् थचक्क फय्तुल ।
अन्थाय् वयकःया म्ह्याय्मय्जु वयाः धाल “बुवा ….. बुवा अय् बुवा……. आज नेपाल सम्वत् वारे के के बोल्नुभयो नि । …….. नेपाल सम्वतको क्यालेण्डर, पत्रिका र किताव ख्वै किनेर ल्याउनु भएको । कस्तो क्यालेण्डर निकाल्यौ भनि हेर्न कस्तो रहर थियो । ख्वै केहि पनि किनेर ल्याउनु भएन नि । बा पनि साह«ै नै कन्जुस रैछ ।
आ….छोरी…राज्यले निकालिएको विक्रम सम्वतको क्यालेण्डर नै छ नि । नेपाल सम्वत्कै दिनमा निकालिएको क्यालेण्डर नै किन चाहियो । नेपालभाषाको पत्र पत्रिका किन चाहियो र टिभि हेरे पछि पुगिहाल्छ नि । नेपालभाषाको पत्रपत्रिका, किताव किन चाहियो र ।
लुखाय्् दना च्वंम्ह कलाःम्ह ग्वःग्वः लाक्कुमिखा कना धया विल — “गथे छि ला न्ह्यकां झंगः थें च्वं । नेपालसम्वत्या ज्याझ्वलय् जुलं थःगु भाषायात आकासे तक्क थ्यंक तया खँ ल्हाय्गु ….भाषण तच्वय्कः बिइगु । नेवाःत झी दने हथाय् जुइधुंकल धाय्गु, नेवाः भाषां हे खँ ल्हाय्मा धाय्गु तर नेवाः भाषां पिकाःगु क्यालेडर सफू, पत्रपत्रिका छगू निगू न्याय् मफूम्ह छि मचात नाप नं नेवाःभाय् मल्हाइम्ह छि । थःथिति छेँ वःसां मेगु हे भाषां खँ ल्हाइम्ह थःगु भाय् मल्हाइम्ह छि । भाषणय् धाःसा थःगु भाय्ल्हाय् मां धाइम्ह….. छिके ला ख्वाःपाः निपाः दुथे च्वं । न्वाय्गु छपा मेगु छपा ख्वाःपाः गन तयागु …..कय्ता मदुम्ह मिजं । थःजाम्ह भाषासेवी….. नां जाःम्ह ……तःधंम्ह हं……..।
छिगु थें स्वभावम्ह मिजंयात मेगुकथं धाय्गु खःसा भाषासेवी धाय्गु छता याय्गु मेता हे जुल खः कि मखु ? भाषा म्वाके माल धका छाय् कथु सुइक हा जुया च्वनागु । थःगु छेँ थः मचा छम्ह निम्हसित थःगु भाषा ल्हाके मफुम्ह अले थःथिति नापं थःगु भाय् मल्हाइम्ह …….ज्याझ्वलय् व्वति कया कतःया मस्तय्त थःगु भाषां खँ ल्हाय्माल धाय्त लाज मदुला ? कतःपिन्त ध्वंलाना थः भिं जुया च्वना दियागु ला ?
धाय्वलय् नेवाःभाय् थकाय्माल हं थज्यागु पहलं नेवाःभाय् थाहाँ वइ । नां जक तय्गु खःसा भाषा ख्यलय् झाय्गु हे छाय् ? नां कमाय् याय्गु लँपु यक्व दु । थःम्हं थः मचात नापं थःगु भाषं खँ ल्हाय् माल । झंगः लाय्गु जक खःसा पाकःम्ह मनुखं याय् सै छिं थें ? अझ छिं थथे धाय्गु छता याय्गु छता यानादीगु सकस्या थुइधुंकल । थः मचां हे थःगु भाय् मल्हाःगु सकस्यां सिउ । सिल ला छिं । छितः विश्वास याय् मज्यू खनि का । थथेहे जुल धाःसा छित स्वांमाः क्वखाय्केया सत्ता लाकां माः नं क्वखाय्का हइ । होस याना दिसँ । सिइका दिसँ । थुइका दिसँ ।
तमं खापा घ्वाराक्क तिना कलाःम्ह थहाँ वन । बौ व म्ह्याय् जिल्ल जुयाच्वन ।
