ज्यापु महागुथि नेपाः संस्थागत विकासया लँपुइ

आधुनिक नेपाःया राजनैतिक इतिहासय् न्हापालाक्क वि.सं. १८९८÷९९ ताका तत्कालिन नेपाः सरकारया निजामती व सैनिक पदाधिकारीत, येँया टोल नाइकेत, फुक्क मिले जुया राजा राजेन्द्र व युवराज सुरेन्द्रयागु अत्याचारी, दुव्र्यवहार व जथाभावी शासन विरुद्धय् तसकं अनुशासित ढंग विद्रोह याःगु खः । उगु विद्रोहयात नियन्त्रण याय् मफया जनवरी ५, १८४३ कुन्हु राजा राजेन्द्रं थःगु शासनया फुक्क अधिकार सरकारी अधिकारी व जनताया प्रतिनिधि (निजामती व सैनिक पदाधिकारी व टोल नाइके) तय्सं चाहे जूम्ह व्यक्तियात राज्य संचालनया अधिकार बिया थम्हस्यां राज्य प्रशासनय् दख्खल यायेमखु धकाः सहीछाप याना बिइमाल । प्राध्यापक डा. तुलसीराम वैद्यजुया कथं थुगु घटना नेपाःया न्हापांगु राष्ट्रिय जनआन्दोलन खः । (सन्तु महर्जन, किसान आन्दोलन व चन्द्रमान । जुजुभाई डंगोल (सं), चन्द्रमान महर्जन ः ऐतिहासिक व्यक्तित्व । येँ ः श्रीमती सुर्जमाया महर्जन, नेपाल सम्वत् १०३३, पेज २९(३५)

येँ दुने वि.सं. २००२÷०३ सालपाखे किसान (ज्यापु)त राजनैतिक रुपं संगठित जुयाः तालुकदार व जमिन्दारी प्रथाया अन्त्यया नापं बेमेल कूत, पजनी प्रथा व मोही अधिकारया नापं बुइँ तरकारी बालि नैपिं सा–द्वहं ज्वनाः कारवाही याय् माःगु, तरकारी बजारया व्यवस्थापन लगायतया थीथी माग ज्वना आन्दोलन न्ह्याकुगु खः । किसान आन्दोलनया झ्वलय् आर्थिक अवस्था बांलाके माःगुलि सहकारी मार्पmत बुज्या यायेगु, बचत खाता खोले याय्गु, सुपथ मूल्य बजार विशेष याना देशी साः मिइगु पसः तयेगु थीथी सामुहिक आर्थिक कारोबार नं शुरु जूगु खनेदु । अखिल नेपाल किसान संघया न्ह्यलुवाय् न्ह्याका हःगु येँया आन्दोलनया नेतृत्व यानादीपि खः ताहाननी (इतुम्बहाः)या सानु महर्जन, थँहिति (ज्याथा)या नाती महर्जन, तंलाछि चिकंअपाया देवनारायण महर्जनपिं ।

वि.सं. २०१७ साललिपाया पंचायत व्यवस्थाय् व्यवस्थाया वर्गीय संगठन अन्तर्गत किसान संगठनया सक्रियता अप्वया वःलिसे अखिल नेपाल किसान संघया अभियान बुलुहुं बुलुहुं निस्क्रिय जुया २०३० सालताका थ्यंबलय् उगु इलय्या किसान नेतातय्गु भूमिका सिमित जुल । थुगु हे झ्वलय्, २०४५ सालताका ज्यापु तय्गु म्वानासुनिसें ज्यापु जीवनया संस्कृति, संस्कार, भाषा, भेषभुषा, नसा, त्वँसा लगायत थीथी कथंया परम्परागत ज्यायात कयाः सहलह जुया ज्यापु सेवा समाज गठन जुल । (बुद्धिलाल ज्यापु, येँनिसें किपुलीतक ज्यापू महागुथि, २०८० भाद्र) ।

नेपाल सम्वत् १११३ (सन् १९९१) यात संयुक्त राष्ट्र संघं विश्व आदिबासी दिवस घोषणा याना विश्वया आदिवासीतय्गु धलः सूचीकृत यायेगु बुखँ पिहाँ वल ।  सचेत ज्यापु ल्याय्म्हत जानाः दयेकातःगु ज्यापु सेवा समाजया सक्रियताय् किसान नेता नाती महर्जनया नेतृत्वय्  न्हिल्याः २०५० भाद्र २६ गते कुन्हु जुगु सहलह मूज्यां  ज्यापु महागुथि संस्था नीस्वनेगु क्वजित । (राजभाइ जकःमि, ज्यापु महागुथि नेपाःया दृष्टिकोण व छुंछुं गौरबशाली ज्याझ्वः । येँ ः ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रीय समिति एकीकृत अधिवेशन लुमन्ति पौ ११४३) ।

वि.सं. २०५० सालं गठन जूगु महागुथि वि.सं. २०५५ सालय् काठमाडौं जिल्ला प्रशासन कार्यालय दर्ता जुल । २०५७ सालय् बसन्तपुर, यें जुगु महागुथिया न्हापांगु तःमूंज्या विपेन्द्र महर्जनया नेतृत्वय् ज्यापु महागुथि केन्द्रीय समिति गठन जुल ।  वि.सं २०६८ सालय् तोखाय् जूगु निक्वःगु केन्द्रीय महाधिवेशनं राजभाई ज्यापुया नेतृत्व केन्द्रीय समिति गठन जुल । महागुथिया स्वक्वःगु केन्द्रीय महाधिवेशन वि.स. २०७२ सालय सम्पन्न जुया राजभाई जकःमीया नेतृत्व केन्द्रीय समिति गठन जुल । अले थ्वहे २०८० भाद्र महिनाय् सम्पन्न जुगु प्यक्वःगु एकीकृत महाधिवेशनपाखे सत्य नारायण डंगोलया नायःसुलिइ केन्द्रीय समिति गठन जुल ।

ज्यापु महागुथि व श्रीज्यापु महागुथि नेपाःया एकीकरण लिपा जिल्ला प्रशासन कार्यालयपाखे स्वीकृत जूगु ज्यापु महागुथि नेपाःको संशोधित विधान २०७५ (ने.सं १११३÷वि.स. २०५०) या प्रस्तावनाय् न्ह्यब्वया तःगु दु ः नेपा थीथी जातजाति, भाषा, संस्कृति व संस्कृतिया धनी बहूजातीय देय् खः । ……. नेपाःया जातिय इतिहासय् ज्यापु जातिया अलग हे पहिचान दु । ज्यापुतय् थगु हे भाषा, संस्कृति, भेषभुषा, रहनसहन व थःगु हे साहित्य, संगित व कला दु । ……….  म्हिगया दिनय् ज्यापु जातिया न्ह्यलुवापिसं थ्व जातिया हक हित यायेत यागु ज्यायात कदर यासे अज्याःगु ज्याझ्वःयात निरन्तरता विया, राष्ट्रिय सार्वभौमिकता, अखण्डता, धर्म निरपेक्षता, राष्ट्रिय एकता, स्वतन्त्रता व स्वाभिमानयात नालाः थीथी जनआन्दोलनपाखें प्राप्त जुगु उपलव्धीयात रक्षा व संस्थागत यायेत जातिय पहिचान सहितया स्वाभिमानया नितिं राष्ट्रिय स्तरय् फुक्क छप्पँ जुया, दलगत राजनीति पाखें अलग च्वना थःगु जातिया संरुक्षण व उत्थान यायेगु संकल्प याना, संयुक्त राष्ट्र संघयागु विश्वव्यापी मानव अधिकारया बडापत्रयात नाला कयातःगु आदिवासी जनजाति अधिकार सम्वन्धी घोषणापत्रयात आत्मसात याना थुगु ज्यापु महागुथि नेपाःया गठन जूगु खः ।

ज्यापु महागुथि नेपाःया संशोधि विधान २०७५ कथं ज्यापु महागुथि नेपाःया उद्देश्य थथे दु ः

१) सकल ज्यापुतय्त झीपिं ज्यापु खः धैगु भावना ब्वलंका ज्यापुकुलय् जन्म जूगुलि गर्व ताय्केगु ।

२) ज्यापु जातिया इतिहास, संस्कृति, मांभाय्, कला, संगीतयागु संरक्षण व सम्बद्र्धन यायेगु ।

३) ज्यापु जातिया आर्थिक, सामाजिक, भौतिक व सांस्कृतिक संरक्षण, सम्बद्र्धन व जातिय समान अधिकारया लागि ज्या यायेगु ।

४) सकल जातिया मातृभाषा, धर्म, संस्कतियागु समानताया अधिकार दय्केया नितिं ऐक्यवद्धता व मित्रता कायम यायेत कुतः यायेगु ।

५) ज्यापु जातिया मौलिक संस्कृति, पेशा, व्यवसायपाखें सिर्जित जुइगु स्वामित्व अधिकार ९एबतभलत च्ष्नजत० स्थापित यायेगु ।

६) विश्वव्यापी मान्यता दुगु संयुक्त राष्ट्र संघपाखें घोषित मानव अधिकार बडापत्र, नागरिक व राजनीतिक अधिकार सम्वन्धी अन्तराष्ट्रिय अनुवन्ध, आर्थिक, सामाजिक व सांस्कृतिक अधिकार सम्वन्धी अनुवन्ध, अन्तराष्ट्रिय श्रम संगठन–१६९, प्राकृतिक श्रोतय् आदिवासी अधिकार, आदिवासीतय्गु प्रथाजन्य अधिकार लगायत आदिवासी जनजातिया अधिकार कार्यान्वयन याय्त व याकेत कुतः यायेगु ।

७) सामाजिक क्षेत्रय् खनेदुगु विकृति, विसंगति व अन्धविश्वास हटेयाना वनेगु ।

८) नेपाःया थीथी थासय् बसोबास याना जीविकोपार्जन याना वया च्वंपि सकल ज्यापुतयेत राष्ट्रिय स्तरय् संगठित याना जातिय चेतना ब्वलंका देय्या विकास यायेत अग्रणी भूमिका म्हितेत कुतः यायेगु ।

९) ज्यापु जातिया उत्पत्ति, धर्म, संस्कृति, संस्कार, पर्व, पेशा, रीतिथितिया संरक्षण यायेगु व अनुसंधान याना अभिलेखिकरण यायेगु ।

१०) ज्यापु समुदाययात सामाजिक, आर्थिक, राजनैतिक, धार्मिक व बौद्धिक शोषणं मुक्त याना ज्यापु जातिया परम्परागत पेशानाप आवद्ध जुया च्वंपित आधुनिक प्रविधिया सीप, ज्ञान बिया वृत्ति विकासया नितिं न्ह्यचिकेगु व विशेषयाना ज्यापु जातिया विपन्न परिवारतय्त ग्वाहाली जुइगु ज्याझ्वः यायेगु ।

११) ज्यापु जातिया मां भाय् (नेपाल भाषा) यागु संरक्षण व संम्बद्र्धन यासें झी ज्यापु, झी नेवाः झी नेपामिः खः धका भावना ब्वलंकेगु ।

१२) ज्यापु जातिपाखें याना वया च्वंगु धार्मिक व सामाजिक परम्परागत ज्याःझ्वयागु महत्व व आवश्यकताया आधारय् बांलाक्क संचालन यायेत मागु सहयोग यायेगु व थःयगु ज्याया सम्पत्ति मालेगु व संरक्षणया नितिं पहल यायेगु ।

१३) ज्यापु जातिया लागि विपद् व्यवस्थापन यायेत छगु ज्यापु कल्याणकारी कोष दयकेगु व थुगु कोष संचालनया लागि अलग हे नियमावली दय्केगु ।

संस्थाया उद्देश्य प्राप्त याय्त महागुथि पाखें न्ह्याकेमागु ज्याः झ्वः थथे उल्लेख यानातःगु दु ः

(१) भाषा, कला, खेलकूद, साहित्य, रीतिरिवाज, संस्कृतिया उत्थान यायेत ज्यापुतय् दथुइ चेतना अभिवृद्धि यायेगु ।

(२) ज्यापु जातिया पेशा, सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक व परम्परागत रोजगारया सुदृढ यायेत राष्ट्रिय व स्थानीय तहलय् ज्याझ्वः, अनुसंधान व अभियान न्ह्याकेगु ।

(३) ज्यापु जातिया जातीय पहिचानया आधारय् भाषा, कला, रीतिथिति, नखःचखः, वसः, नसाःया संरक्षण व सम्वद्र्धन यायेत प्राविधिक ज्ञानया नापं प्रशिक्षण, अन्तरक्रिया, गोष्ठी, सम्मेलनया आयोजना यायेगु व याकेगु ।

(४) महागुथियात आवश्यक चल अचल सम्पत्तिया व्यवस्था यायेत मागु ज्याः यायेगु ।

(५) ज्यापु जातिया ब्वनामिपिंत उच्च शिक्षा ब्वनेत प्रोत्साहन विइगु ।

(६) राज्यया थीथी तहतप्काय् ज्यापु पहिचान, पहुंच व प्रतिनिधित्व दय्केत मागु ज्याः यायेगु व याकेत कुतः यायेगु ।

५) ज्यापु महागुथि नेपाःया सांगठनिक संरचना

छगु निश्चित भौगोलिक क्षेत्रया परम्परागत गुथि, त्वाः, संघ÷संस्था व साधारण सदस्यपि दुथ्यागु महानगर/नगर/गाउँ परिषद, लागा (क्षेत्र) कथं गठन याय् फैगु विधान कथं व्यवस्था यानातःगु दु । गन गन ज्यापु वस्ति, अन अन ज्यापु महागुथि धैगु सः थ्वयेका थौतकया दुने नेपाल मण्डलया थी थी थासय् महागुथिया लागा (कव/समति) स्वनेगु ज्या जुगु दु  । (तालिका १)

ज्यापु महागुथिया केन्द्रिय समिति व जिल्ला/कचा कवः

क्र	समिति	क्षेत्र
१	यें महानगर समिति	यें महानगर दुनेया लागा (वडा १ निसे ३२ वडातक)
२	उत्तर लागा (तोखा) समिति	टोखा नगरपालिकाया फुक्क लागा
३	पूर्व लागा (थिमि नगदेश) समिति	पूर्व लागा (ख्वप) : ख्वपया फुक्क लागा
४	यल जिल्ला समिति दक्षिण लागाः	यल जिल्लाया खोकना, बुंगमती, थीथी गां इलाका
५	कीपू नगर समिति	कीर्तिपुर, पांगाया फुक्क लागा
६	पश्चिम लागा समिति	थानकोट, नैकाप, तीनथाना, चन्द्रागिरीया लागा
७	पोखरा महानगर समिति	पोखरा मनपा व ज्यापु बस्ति
८	हेटौडा नगर समिति	हेटौडा न.पा. व थी थी ज्यापु बस्ति
९	टिस्टुंग लागा समिति	टिस्टुङ्ग, चित्लाङ्ग, लागाया ज्यापु बस्ति
१०	चितवन नगर समिति	नारायणघाट वरीपरीया ज्यापु बस्ति

ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रीय समितिया प्यक्वःगु तःमुँज्याया लसताय् पिकाःगु लुमन्ति पौ ११४३ दुथ्याःगु जुजुभाई डंगोलया ज्यापु महागुथिनाप जिगु स्वंगु दशकया यात्रा लेखय् उल्लेख याना तःकथं महागुथिया सक्रिय सदस्यपिं थथे खनेदु । (तालिका २)

तालिका २ ः

महागुथिया सक्रिय सदस्यपि (२०८० श्रावण मसान्ततकया ल्याः)

(ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रिय सचिवालयपाखें प्राप्त तथ्यांंक)

क्र	समिति	पार्षद (साधारण सदस्य)	केन्द्रिय पार्षद	कार्य समिति
१	यल जिल्ला समिति	८११	१२२	२१
२	यें महानगर समिति	७५४	११२	२१
३	कीपू नगर समिति	३०४	४६	२१
४	पश्चिम लागा समिति (चन्द्रागिरी नगरपालिका)	१२४	२३	१६
५	पूर्व लागा समिति (थिमि नगदेय)	५१	८	१३
६	टिस्टुंग लागा समिति (मकवानपुर जिल्ला)	४५	७	२१
७	उत्तर लागा समिति (टोखा नगरपालिका)	४०	५	२१
८	पोखरा महानगर समिति	२०	२	७
९	हेटौडा नगरसमिति	११	१	–
१०	चितवन नगर समिति	९	१

वि.सं.२०८० भाद्र २६ गते क्वचाःगु प्यक्वःगु तःमुज्या सहमति कथं न्हूगु केन्द्रीय समिति गठन जुल । भाजु सत्य नारायण डंगोलया अध्यक्षताय् स्वम्ह उपाध्यक्ष, छम्ह महासचिव, स्वम्ह सचिव, छम्ह दॉभरी व छम्ह सह–दांभरी कथं झीम्ह पदाधिकारी व २३ जना केन्द्रीय सदस्य कथं केन्द्रीय समिति दुथ्यागु दु । ३३ जना पदाधिकारी व सदस्यपि मध्ये १० जना मिसा सदस्यपिं दु  ।

पारिवारिक बुँज्याया नापं वय्कःपिं थीथी पेशा (व्यवसाय) आवद्ध जुयाच्वंगु खनेदु ः निर्माण व्यवसाय, फर्निचर उद्योग, घरेलु उद्योग, वित्तिय व्यवस्थापन (सहकारी, बैंक), कानूनी परामर्श, शैक्षिक संस्था व्यवस्थापन/संचालन (विद्यालय, कलेज, पुस्तकालय), प्राध्यापन (विद्यालय/कलेज), नर्सरी व्यवस्थापन, गैर सरकारी संस्था आवद्ध, सरकारी सेवा, सूचना प्रविधि, स्वास्थ्य क्षेत्र (डाक्टर, नर्स, अस्पताल व्यवस्थापन­) आदि ।

केन्द्रीय समिति दुथ्यापिं सदस्यपिनिगु थाय्बाय् कथं भौगोलिक प्रतिनिधित्व थथे खने दु ः

(क­) यें महानगर समिति – अध्यक्ष १, उपाध्यक्ष २, सह–कोषाध्यक्ष १ व सदस्यपिं १० याना १४ जना ।

(ख) यल जिल्ला समिति – उपाध्यक्ष १, सचिव २ व सदस्यपिं ६ याना ९ जना ।

(ग) उत्तर लागा (तोखा) – महासचिव १ व सदस्यपि ३ याना ४ जना ।

(घ) किपु नगर समिति – सचिव (१) व सदस्यपिं ३ याना ४ जना ।

 (ङ) पश्चिम लागा (चन्द्रागिरी) – सदस्य १

(च)पूर्व लागा (थिमि नगदेश)  – सदस्य १

झिगू लागा मध्ये तिस्तुग, पोखरा, हेटौंडा व चितवन लागाया प्रतिनिधित्व केन्द्रीय समिति मदु ।

ज्यापु महागुथि नेपाःया विधान कथं सदस्यताया लागि योग्यता धैगु (क) १८ वर्ष दय् धुंकूपिं ज्यापु समुदायया व्यक्ति जुइमा, (ख) प्रचलित ऐन कानूनं अयोग्य ठहर मजुम्ह जुइमा, (ग) संस्थाया विधान, नीति, नियम, निदेर्शिका निशर्त माने यायेत मञ्जुर दुम्ह जुइमा ।

ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रीय कार्यसमितिया न्हुपिं पदाधिकारी व सदस्यपिनिगु उमेर समूह थथे दु ।

केन्द्रीय समितिया पदाधिकारी व दुजःपिनिगु उमेर समूह

क्र सं	उमेर समूह	संख्या	प्रतिशत
१	३० दं क्वय्यापिं	–	–
२	३१ निसें ४० दँतक	५	१५
३	४१ निसे ५० दँतक	१२	३६
४	६१ निसे ६० दँतक	१२	३६
५	६१ निसे ७० दँतक	४	१३
		३३	१००

श्रोत ः  ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रीय सचिवालय, २०८० ।

च्वय्यागु तालिका कथं ३३ जना कार्य समितिया पदाधिकारी व दुजःपिं मध्ये यक्व धैथें ४१ दँनिसे ६० दँ दुनेया व्यक्तिपिं दु, अथे धैगु २४ जना (७२ प्रतिशत) । युवा वर्ग (३१ दँनिसे ४० दँतक) तय्गु संख्या ५ जक (१५ प्रतिशत) दु  । बृद्धावस्थाया लँपुइ न्ह्या वनाच्वंपिं ६१ दँनिसे ७० दँ उमेर समूह दुनेलाःपिं ४ जना (३ प्रतिशत) जक दु ।

वर्तमान केन्द्रीय समितिया पदाधिकारी व सदस्यपिं फुक्क ब्वना तःपि खः ।

केन्द्रीय समितिया पदाधिकारी व दुजःपिं मध्ये अप्वः धैथें ग्राजयुयत जुइ धुंकूपिं खः – १९ जना (५८ प्रतिशत) । उके मध्ये नं ९ जना (२७ प्रतिशत) मास्टर डिग्री दुपि ।

तालिका ४ ः  केन्द्रीय समितिया पदाधिकारी व सदस्यपिनिगु शैक्षिक अवस्था

क्र सं	शैक्षिक अवस्था	संख्या	प्रतिशत
१	प्राथमिक शिक्षा	३	९
२	एस.एल.सी.वा सो सरह	४	१२
३	आई.ए. वा सो सरह	७	२१
४	वि.ए. वा सो सरह	१०	३१
५	एम.ए. वा सो सरह	९	२७
		३३	१००

श्रोत ः  ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रीय सचिवालय, २०८० ।

विशेष तयारी याना उपप्रधान व गृहमन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठया मू पाहासुइ जुगु ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रीय समितिया ऐतिहासिक एकीकरण लिपाया न्हापांगु व प्यक्वःगु राष्ट्रिय एकीकृत तःमँुज्या येँया तिनखेलय् २०८० भाद्र २३ कुन्हु येँ, यल, किपू, पश्चिम लागा (चन्द्रागिरी), थिमि नगदेय् लागा, उत्तरलागा (तोखा), तिस्तुंग, पोखरा, हेटौंडा व चितवनलागापाखें लगभग झिद्ध (१०,०००) नं मयाक्क ज्यापु दाजुकिजा तताकेहेपिनिगु सहभागिताय् भव्य उद्घाटन समारोह जुल । ज्यापु जातिया उत्थान नेपाः देय्या निर्माणया नारा ज्वनाः न्ह्यागु उगु उद्घाटन समारोहलय् थीथी राजनीतिपार्टीनाप स्वापू दुपिं नेवाः नेतातय्त पाहाँ कथं ब्वनाः ज्यापु महागुथि नेपाःया संस्थागत विकासया झ्वलय् ग्वाहाली याःपिं व्यक्तिपिंत व संस्थायात नं हनापौ द्यछाना वंगु उलेज्या ज्याझ्वलय् लुमन्ति पौ ११४३ नं पितहःगु खः ।

न्हिल्याः २०८० भाद्र २४ गते केन्द्रीय नायः राजभाई जकःमिया नायःसुइ जुगु बन्द सत्रय् विधान कथं प्रस्तुत जूगु महासचिवया प्रगति प्रतिवेदन व ल्यूछ्याञ्जेपाखे प्रस्तुत आर्थिक प्रतिवेदन छलफल जुया पारित जुल । बन्द सत्रया अन्तिमय् नायः राजभाई जकःमिपाखे वर्तमान कार्य समिति भंग जूगु जानकारी बिया न्हुगु कार्य समिति गठन याय्त निर्वाचन समितिया संयोजक शान्तराज महर्जनयात विधान कथं जिम्मेवारी लल्हाना तःमुँज्या क्वचाल ।

विधान कथं न्हुगु केन्द्रीय समिति गठन याय्गु झ्वलय् महागुथिया फुक्क लागापाखें  प्रतिनिधित्व याना वनेगु सहमति जूकथं खुला निर्वाचन मयासे सहमती जुया न्हुगु कार्य समिति गठन जुल । न्हुगु कार्य समितिया बिबरण च्वय् न्ह्यब्वये धुन ।

सन् १९९१ वर्षयात संयुक्त राष्ट्र संघ विश्व आदिवासी दिवस घोषणा याना विश्वया आदिवासीतय्गु धलः सूचीकृत यायेगु अभियानया झ्वलय् ज्यापु महागुथि पलिस्था जूगु नं स्वीदँ दत । स्वीदँया दुने झीगु देशय्, झीगु समाजय् यक्व उथलपुथल जुइ धुंकल ।

यातायात, सञ्चार, सूचना प्रविधि, वित्तिय संस्था, बजारया विस्तारं याना थौ ज्यापु वस्तीनं शहर जुया आदिवासीपाखें शहरवासी जुया च्वना । स्वीदँन्ह्यः, छगु ज्यापु परिवार छम्ह निम्ह ब्वनातःपि दुसा थौ न्यूनतम स्नातक तह उत्तिर्ण जुपिं प्रत्येक परिवारय् दु । म्हिगया इलय् झी ज्यापु तय्गु मू पेशा बुँज्या (कृषि) खः — कम हे जक ज्यापु परिवारं बैकल्पिक पेशा याना वया च्वंगु खः ।  थौंया ई अथे मखय् धुंकल । मू पेशाकथं बुँज्यायाना च्वंपि कम जुइ धुंकल — बुँ दनिसां बुँज्या याइपिं कम जुयाच्वंगु दु । सरकारी सेवा (निजामती, प्रहरी, सैनिक), शैक्षिक क्षेत्र (विश्वविद्यालय, कलेज, विद्यालय), उद्योग, व्यापार, सूचना प्रविधि, सूचना सेवा (छापा, टेलिभिजन) वकालत, निर्माण व्यवसाय, यातायात व्यवसाय, आदि आदि उपलव्ध जूगु फुक्क क्षेत्रयात ज्यापुतय्सं थःगु पेशाकथं नालाकया च्वंगु दु ।

युवातय्गु आकर्षण अध्ययनया लागि, रोजगारीया लागि अथवा सुरक्षित भविष्य कामना याना विदेश जुया च्वंगु दु । प्रत्येक परिवारया काय् म्ह्याय्पि विदेशय् दु — अमेरिका, क्यानाडा, अष्ट्रेलिया, युके, युरोपया थीथी देश, जापान, मलेसिया, चिन, सिंगापुर, आदि आदि ।

झी ज्यापुतय्गु पहिचान धैगु झीगु संस्कृति खः । झीगु गुथि व्यवस्था खः । झीगु आर्थिक अवस्था उच्चस्तर मजूसां सामान्य रुपं मजबुत जुयाच्वंगु दु । म्हिगया झीगु पुँजी धैगु जग्गा जमिन खः । गुथिनाप आवद्ध जुया थःगु संस्कृति, संस्कार, रीतिथिति हनाः मंका जीवन हना वया च्वंगु खः ।  थौया परिवर्तित अवस्थाय् म्हिगया ज्ञान, सीप व सामुहिकता (मंका ज्या) ग्वाहाली झीत मयाय् धुंकल । आर्थिक अवस्था मजबुत जुइत झीके उपयुक्त शिक्षा माः । बजारय् प्रतिस्पर्धा यायेत उचित सीपया नापं सूचना साक्षरता व सूचना प्रविधि दक्षता दयेकेमाः ।

ज्यापु महागुथि येँ महानगर तदर्थ समितिया आयोजनाय् २०५२ आश्विन ७ गते थीथी त्वाःया नायःपिं, बौद्धक व्यक्तित्वपि व सदस्यपिनिगु छगु सहलह मुज्या जुया ज्यापु समाजया (क) शक्ति, (ख) कमजोरी, (ग) अवसर व (घ) वाधा अडचन छु छु खः धैगु बुंदागत छलफल याना वःगु निष्कर्षयात ध्यानय् तयाः महागुथि भावी कार्यक्रम तयार याःगु खः । (जुजुभाई डंगोल, भाजु राम बहादुर डंगोल छम्ह बहूआयामिक व्यक्तित्व । येँ ः रामबहादुर डंगोल स्मृति ग्रन्थ, २०७९ । पेज १०५)

वि.सं. २०७४ सालय् एकीकृत संयुक्त साधारण सभाय् सत्य नारायण डंगोलपाखे भावि कार्यक्रम प्रस्तुत याना दिल । (ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रिय समिति एकीकृत अधिवेशन लुमन्ति पौ ११४३, अनुसूची ३) । उगु भावि कार्यक्रम दुने (१) सामाजिक व स्वयम् सेवा, (२) शिक्षा, (३) स्वास्थ्य, (४) आर्थिक, (५)  सांस्कृतिक व धार्मिक, (६ कृषि व वातावरण, (७) कानून, (८) अतिरिक्त क्रियाकलाप)  (९) मिसा व मचा, (१०)  यातायात, (११) संचार/प्रचार प्रसार, (१२) बौद्धिक पेशाकर्मी, (१३) भूमि, निर्माण व प्राविधिक, (१४) विज्ञान व प्रविधि, (१५) अनुसन्धान/प्रकाशन, (१६) राजनीतिक व (१७) जेष्ठ नागरिक सेवा कवः गठन याना थीथी ज्याः यायेगु तातुना तगु खः । उगु कार्यक्रम कथं ज्यापु महागुथि नेपाःया केन्द्रिय समिति तव्याःयाना ३३ म्हः दुगु कार्य समिति गठन यायेगु प्रस्ताव जक कार्यान्वयन जुगु खनेदु ।

मूछ्यान्जे मचाराजा महर्जनपाखे प्रस्तुत ज्यापु महागुथि नेपाः केन्द्रीय समितिया प्रगति प्रतिवेदन (लुमन्ति पौ ११४३, पेज २७—३४) उला तःकथं महागुथिया थःगु कार्यक्रम (बार्षिक वा दीर्धकालिन योजना) उल्लेख जुगु मदु ।  इलय् व्यलय् समाजं ब्वलंगु समयसापेक्ष मुद्धाय् सरोकार      (समर्थन÷विरोध) क्यना सहभागी जुगु ज्याः जक दु । उदाहरणया लागि,

(क) वल्र्ड नेवाः अर्गनाइजेशनया तःमुज्याया लसताय् नेपाः च्याप्टरपाखें न्ह्याकूगु वृहत सांस्कृतिक ¥याली व्वति काःगु,

(ख) गुथ विधेयक २०७५ या विरुद्धय् विज्ञप्ति जारी व २०७६ जेठ ३२ गते वृहत जुलुसय् सहभागी जूगु,

(ग) नेपाल खड्गी सेवा समितिं न्ह्याकुगु तःमूज्याया लसताय् अन्तर जातिय फुटसल कप धेधे बल्ला कासा सहभागी जूगु,

(घ) भारत सरकारपाखें कालापानी व लिपुलेक भूभाग भारतया नक्साय् दुने लाकुगुयात कया विरोधया विज्ञप्ति पिकाःगु,

(ङ) काठमाडौं महानगरया आर्थिक सहयोगय् २०८० जेठ २७ गते खुल्लामंचय् करीव प्यसः कलाकारया सहभागिता नेपाल अर्केष्ट्रा कार्यक्रम जूगु ।

महागुथिया खने दुगु प्रगति धैगु भौतिक (भवन) संरचना दय्केत सफल जुल । २०७८ मंसिर २८ गते ज्यापु देय् छें निर्माण याय्त चःमति जग्गा एकीकरण आयोजना दुनेलागु विजेश्वरी—स्वयम्भु मार्गया बैलोचन तीर्थ नाप च्वंगु क्षेत्रफल ११२.७१ वर्ग मिटर जग्गा न्यूनतम मूल्य रु.७६,०३,५६५ पुला न्यायेत सफल जुल । उगु जग्गा भवन निर्माण यायेत काठमाडौं महानगरपालिका पाखे २ करोड बजेट निकासा याना ५ तल्लाया अंतिम ढलानया ज्या नं सम्पन्न जुइ धुंकल ।  तर, दुःखया खँ, थुगु जग्गा न्याय्त छम्ह व्यक्तिया जग्गा धरौती तया त्यासा कया ज्या जुगु व उगु त्यासा कयातगु दां पुले मानिगु अवस्था दु ।

संस्थाया विधान कथं याय्माःगु ज्या मध्ये महत्वपूर्ण ज्या खः — संगठन विस्तार — सदस्यता वृद्धि यायेगु थ्व नियमित प्रक्रिया खः । संस्थायात जीवन्तता विइगु धैगु संस्था न्ह्याका च्वनिगु ज्याझ्वः खः । संस्थाया उद्देश्ययात पूवंकेत थीथी कथंया ज्याझ्वः दय्केमाः — दीर्घकालिन व अल्पकालिन । ज्याझ्वः न्ह्याकेत बजेटया व्यवस्था याय्माः (आन्तरिक वा बाह्य स्रोतं) । बार्षिक प्रगति प्रतिवेदनया नापं आर्थिक प्रतिवेदन (लेखा परीक्षण) तयार जुइमा । थथे मयाय्कं मगाःगु अनिवार्य ज्याय् झीगु महागुथिया ध्यान वंगु खनेमदु । च्वय् न्ह्यथना थें, २०७४ सालय् प्रस्तुत याःगु भावि कार्यक्रमयात कयाः महागुथिपाखे कार्यान्वयन याय्गु ला गन खः छलफल तक नं जूगु मदु । छाय् थय् जुल ? दुग्यंक छलफल जुइमाः । केन्द्रीय समितिया जःपिनि दथुइ हे थथे प्रस्तुत याःगु कार्यक्रमयात अपनत्व काःगु खनेमदु । केन्द्रीय समितिपाखे थःगु कार्यक्रमया बारे थीथी लागा समितियात जानकारी व्यूगु नं मदु अले लागा समितिपाखें काय्गु कुतः यागु नं मदु ।

थ्व यथार्थतायात वाःचायेका आः न्हूगु केन्द्रीय समितिपाखें थौंया ईयात ल्वय्क महागुथिया कार्यक्रम तर्जुमा यायेमाः । न्हुगु कार्य समिति दुने कार्यक्रम तर्जुमा याय्त सक्षम व्यक्तित दु । पुंलागु पुस्तायात लुमंका न्हुगु (युवा) पुस्तायात लक्षित याना कार्यक्रम तर्जुमा जुइमा । थुकिया लागि, थीथी लागा समिति पाखें थगु क्षेत्रया सरोकार व्यक्तिपि नापं च्वना सहलह व्याके माल । बार्षिक कार्यक्रम दय्का केन्द्रीय समिति जानकारी विइमाल । थीथी लागा समिति पाखें वगु कार्यक्रमयात समन्वय याना केन्द्रीय स्तरया कार्यक्रम दयकेगु जिम्मेवारी केन्द्रीय समितियागु खः ।

अन्तय्, लुमन्ति पौं ११४३ लय् दुथ्यागु डा. पंच नारायण महर्जनया यें दे्यया राजनीति ज्यापुतय् अवस्था (पेज ४७—४९) या लेखय् उल्लेख जूगु खँ न्ह्यब्वया च्वना  ः  राजनीति धैगु शक्ति खः । दक्व खँया निर्णय राजनीतिं याइ । सुयांगु ल्हातय् शक्ति लात व सर्वेसर्वा जुइ । ……राजा त्रिभुवनयात राजनीतिक शिक्षा व्यूम्ह छम्ह व्यक्तिया थ्व जाति — ज्यापु जाति राजनीतिक ख्यलय् तसकं ल्यूने लाःवन । …. राष्ट्रिय राजनीतिइ मू भूमिका म्हितेमाःपिनिगु थज्याःगु दयनिय अवस्था धैगु छगू तसकं बिचाः यायेमाःगु स्पष्ट जू ।

क्वचाल ।