यः प्राण जि नं वये

सूद्र्यः लुइगु व बिइगु थथे यानाः हे न्हि वनीगु खः । प्रकृतिया नियम नं थ्व हे खः । थ्व हे झ्वलय् हेरामां थ्यंमथ्यं ७६ दँ दये धुंकल । हाकनं दछि लिपा धाये कि मेगु दँय् ला जंक्व हे याये त्यये धुंकल । वया जहान प्राणमाया नं अथेहे ७५ दँ दये धुंकूगु खः । थुलिमछि दँ दये धुंकूगु जूसां सम्पति यक्व दयां नं इमि सन्तान धाःसा मदु । हेरामांंया सन्तान छम्ह दयेकेगु तःधंगु इच्छा । तर वैगु व इच्छा आतक पूवंगु मदु । जिक्व बैद्य अले डाक्टर क्यना वासः नं मयाःगु मखु, धर्मकर्म सत्यनारांया पूजा माक्वः याःसां सन्तान दयेकेत ताःमलात । अप्वसिनं मेम्ह छम्ह हःसा जिहे जिउ नि धकाः ह्वाय्च्वाय् मयाःगु नं मखु ।
व फुक्क हेरामां नं प्राणमायानापं यानातःगु सत्य कबुलया फल खः । वं इहिपाया इलय् न्हय्गु जन्म तकं नं छ व जि नापं जन्म काये नापं ह्वने धकाः निम्हसिनं छ्यनय् छ्यनय् ल्हाः तयाः पाः फयेकूगु खः । थुकिं यानाः न्ह्याम्हसिनं न्ह्यागु धाःसां वैगु आँट फुक्कं सुकु गँगं वंगु खः । छेँ मगाःगु मखु, बुँ मगाःगु मखु, धन मदुगु मखु । तर व फुक्क ब्वसा मरी फ्वसा ह्वः धै थें जुया बिल । हेरामां निम्हतिपुया छाति ल्वंदिका न्हिला च्वनेमाःगु थ्व गजाःगु अवस्था खः ।
घडिघडि ज्योतिषपिन्थाय् क्यनाः स्वैगु, ज्योतिषं मेम्ह ब्याहा याना हःसा सन्तान दै धका धया हःसां तबि वहे कबुल न्ह्यःने दं वैगु । प्राणमायानं छकःनिकः मेम्ह हजि धकाः मधाःगु मखु मति तयेमात्र नं प्वाथय् च्वंम्ह किमि सी थें जुयाबिइगु हेरामांया । थम्हं पाः फये धुंकुगु जूया मन भारारर मिनाः वइगु वया ।
ईवंगु मचाः । छन्हु प्राणमाया इलिंइलिं ज्वरो वइ । द्यःमां डाक्टर क्यनाः वासः नं याइ । डाक्टरं ठीक जुइ धन्दा कायेम्वाः धकाः धया हःसां तबिं बहनि नाप द्यंपिं कन्हे खून्हु प्राणमाया दना वइ मखु । न्हिथं फुमफु न्हापां दनाः वसि बँ पूवनीम्ह प्राणमाया मदंगु खनाः हेरामां नं थनेत स्वः बलय् म्ह छम्हं ग्वारांक पुलाः सनी । चान्हय् हे प्राण त्वःते धुंकूगु जुया थिंग्रिग ज्वी धुंकी । अनंतु व लाय्लाय् बुया यः प्राणमाया धकाः ख्वइ । छाय् ख्वःगु थें धकाः छम्ह निम्ह झ्यालं स्वया हइ ।
हेरामांनं पलख ख्वयेगु दिना काचाकाचा जःलाखःलापिन्त तले सःताः सीम्ह सु लायाः बँय् थ्यनी । सिथं यंकेया निंतिं सना हायेके माःपिं फुकि थःथिति फुक्कसित सी कंके छ्वइ । खवर स्यूलिसे सकलें धराधर वया सिथं यंकेत सकसिनं फुचागु ग्वाहालि यानाच्वनी । गुथ्यारत नं छम्हछम्ह यानाः थ्यंक वइ । हेरामां हेराभाई साःप हे नुगः मछिंका यः प्राणमाया जि नं वये, जितः नं छंनाप यंकि, जि म्वाना च्वने मखुत, जि गथे यानाः म्वाना च्वने यः प्राण ! धाधां हिहिलं ख्वइ । छकःनिकः ला वाकु ब्यना वनी थें च्वंक ख्वया च्वनी ।
हेरामां ख्वःगु खनाः अन वया च्वंपिनि नं नुगः मछिनाः मिखाय् ख्वबि स्वःस्वः वयेकाः सुकसुक ख्वया हइ । छाति दादां ‘जि याकःचित छाय् त्वःता वना यः प्राणमाया’ धकाः हेरामां ख्वःगु ख्वलं याइ । ख्वःगु दिउगु हे मखु । अन वया च्वंपिं मध्ये छम्ह ह्यामि आसनारानंं प्वाक्क धाइ । आः सीम्ह सी हे धुंकल न्ह्याक्व ख्वःसां सीम्ह तताःजु लिहाँ वइ मखु थें । आ छु यायेमाःगु ज्या खः, व नि सिधयेका दिसँ, बरु पासा हे मागु खःसा दुःख लं थे च्वने धुंकाः लिपा छम्ह थयेक स्वयाः हंसां पाइमखु हेरामां दाइ धकाः धाइ ।
X X X
अनायास हेरामां ख्वयेगु तक्क दिइ । उघ्रिमय् वया ख्वालय् छत्थुं हिउपा वइ । मन मनं मनकामना थ्यनी । बुंगाचाय् लः बु थें वया मनय् ख“ लुया वइ । प्राणमाया सीनाः जितः मेम्ह इहिपा यायेत (होता)लं चाल । आ दक्वःसिगु म्हुतु प्वाःतीगु जुल । आसनारानं धाःगु खँ न मखु मजू । छम्ह न्ह्यात्थे यानाः जूसां ब्याहा याये मालि ।
प्राणमाया सीगुया पाहाँ ब्वनेगु दछि तक लिपा च्वने जि मखु । लत्यां हे पाहा“ ब्वनाः छ्वये मालि । वयां लिपा हकलानी लमियात सःता दुनं ब्यानं लाःम्ह छाले ग्यंम्ह भम्चा छम्ह स्वके मालि । आखिर मिस्त जिके मवेत छुकिया कमि ? नये त्वने खर्चबर्च यायेत धन सम्पतिया कमि नं मखु  । आखिर छेँय् सुं दुगु नं मखु । धाइपिं ल्हाइपिं सर्वेसर्वा नं जि हे खः । वइपिं नं ला पक्का हे वइ । गज्याम्ह ब्याहा यायेगु ? बिचाः यायेमाःगु ख“ ला थ्व खः नि । हाकनं धयां बांलाम्ह, ल्यासेम्हनं ब्याहा याये जि ला मजिला ? छाय् धाःसां थ म्ह बुरा ज्वी धुंकल, मन जक ल्याय्म्ह न्हायकं स्वये मछाला पुसे च्वने धुंकल । बडो बिचाः यायेमा धकाः ले ।
थःनाप ब्याहा याना भाःत जक नाला पासा मेपिं हे दयेका ल्यव कयाः जुल धासा बरबाद मजू ला ? अथे धयां बुरीम्ह हयानं छु ज्या लगे जुल । घरहे क्वह्यंक, थम्हं हे सुसाकुसा याना च्वने माल कि वन मज्यू बा ! धयां ल्यासेम्ह नं मखु बुरीम्ह नं मखु भत्चा ठिक्कैम्ह हयेमालि । थथे यात धाःसा पाइमखु । हाकनं थ्व बैशय् सन्तान दइगु खःला मखु ला ? का त्वःता छ्व ब्या छम्ह नि यायेमालि । बरु वइम्हेसित चित्त बुझे ज्वीक तिसा च्यातला झीतलाया हे दयेका बि मालि, वसः नं तासया ज्वाराज्वारा च्वंगु न्याना बीमाली । वैत ल्वयेक थःत नं सूत लाकां तयेमालि । बाजंबिजं धाःसा तया च्वने मखु, मज्जिमगाःपिं थःथिति दाजुकिजापिं जक ब्वनाः ब्यय्स अजिमा न्ह्यने स्वयम्भर यानाः चिक्चाधंगु भ्वय् नका सिधयेका छ्वये मालि का । बरु आ थत्थें हथाय् मचासे छक सल्ला बल्लानं यायेमालि । थथे मनय् ख“ वायेका हेरामां त्वां जुयाः मनय् खँ वायेका च्वनी ।
X X X

उघ्रिमय्, कुन्य च्वंपि गुथ्यारया थकाली हाला हई । का का वा ह्वलीपिं, म्ह कुबिपिं म्हज्वनीपिं दक्वं तयार ज्वी माल । कूताः तयार जुल धकाः । हेरामां छत्थुं झसंग वनि व हाकनं ततसकं ख्वई यः प्राणमाया जि नं वये । यः प्राण जि नं वये, जितः याकःचा छाय् त्वःता वना प्राणमाया, जि म्वाना च्वने मखुत, जितः नं काः वा ……..