प्रतिनिधि सभा व प्रदेश सभाया निर्वाचनय् ज्यापु समुदायया सहभागिता

सन्दर्भ  : १९ औं ज्यापु दिवसया लसताय्

१) भूमिका
थ्वहे वइगु २०७९ मंसिर २२ गते यःमरी पुन्हि कुन्हु १९ औं ज्यापु दिवस हनेगु तयारी जुयाच्वंगु दु । ज्यापु संस्कृति विकास कोषया आयोजनाय् छगु परम्परागत ज्यापु त्वाः (थुगुसि गोफः त्वाः) या संयोजकत्वय् जुइगु ज्यापु दिवसया थी थी उद्देश्य मध्ये ज्यापु समुदायया काय्म्हाय्पिं देय्या राजनीतिइ सहभागी व राजनैतिक पार्टीइ नेतृत्व काय्त राजनैतिक रुपं सचेतना हय्त वातावरण दय्का बिइगु खः ।
निगु दशक न्ह्यःनिसे थीथी जाति दुने ज्यापु जातिया थःगु हे पहःया पहिचानयात संरक्षण याना ई कथं न्ह्यावनेत वातावरण दय्केगु अवधारणा ज्वना ज्यापु दिवस हनावया च्वंगु खः ।
अथेहे, थनि स्वीदँ न्ह्यः वि.सं. २०५० सालय् पलिस्था जूगु ज्यापु महागुथिं ज्यापु जातियात राष्ट्रिय स्तरय् संगठीत याना ज्यापु समुदाय, नेवाः समाज व नेपाः देय् हे च्वन्ह्याकेगु तातुना ज्वंगु खः । थथे करिव स्वंगू दशक न्ह्यःनिसें ज्यापु महागुथिपाखें राजनैतिक सचेतना हय्त जूगु प्रयास व ज्यापु संस्कृति विकास कोषपाखें निगु दशकनिसें बिसौं हजार मचा, युवा, प्रौढ, बुराबुरीपिनिगु सहभागिताय् सांस्कृतिक अभियानकथं न्ह्याका वया च्वंगु ज्यापु दिवसयात लुमंका वंगु मसिर ४ गतेया निर्वाचनय् सहभागी जूपिं येँ जिल्लाया ज्यापु उम्मेदवारपिनि बारे छगू अध्ययन याय्गु थ्व लेखया तातुना खः ।
२) ज्यापु महागुथि नेपाः
वि.सं २०५० सालय् पलिस्था जूगु महागुथिया स्वक्वगु केन्द्रिय महाधिवेशन २०७२ सालय् जुल । थ्व महाधिवेशनया झ्वलय् स्वनिगः (येँ, यल, ख्वप) जक मखु, गन गन ज्यापु वस्ति दु, अन अन ज्यापु महागुथि धैगु सः थ्वयेका तिस्तुंग, चितवन, हेटौडा, पोखराय् महागुथिया कचाः कव (समिति) स्वनेगु ज्या जुल । (तालिका १) 

थीथी ज्याझ्वः न्ह्याका यंकेगु झ्वलय् महागुथिपाखें इलय्व्यलय् राजनैतिक नारा पित हयाः प्रचार प्रसार याय्गु ज्या नं जूगु दु ।
खमू कुबीम्ह ज्यापुं देय् नं कुबी फु, भोत बिइपिं मतदाता जक मखु भोत काइपिं उम्मेदवार नं ज्वी माःगु दु, ज्यापु जाति संस्कृतिया पिवाः जक मखु नेपाः देय्या थुवाः खः, थन लुमंके बहगु नारा त खः ।
३) ज्यापु संस्कृति विकास कोष
ज्यापु संस्कृति विकास कोष २०५८ सालय् पलिस्था जूगु नं निगु दशक पुले धुंकल । विकास कोषपाखें यःमरि पुन्हीयात ज्यापु दिवस घोषणा याना सार्वजनिक कार्यक्रम शुरु जूगु नं १९ दँ दत । निगू दशकया दुने विकास कोषपाखे परम्परागत येँ देय्या ज्यापु त्वाः गुथिया सक्रिय सहभागिताय् गुरुपिन्त हनेगु, गुरुपिन्त सम्मान स्वरुप भत्ता बिइगु, बाजा संरक्षणया लागि ग्वाहाली यायेगु, ज्यापु कुमारीपिन्त सम्मान स्वरुप भत्ता बिइगु ज्या जुयाच्वंगु दु ।
परम्परागत बाजागाजाया संरक्षण यायेत, सांस्कृतिक निधित मर्मत व संभार याय्त, मौलिक संगीतया निरन्तरताया लागि प्रशिक्षणया व्यवस्थाया लागि येँ महानगरपालिकापाखें ग्वाहाली काय् फया च्वंगु दु । परम्परागत येँ देय्या ज्यापु त्वाःगुथिया नायः भाजुपिन्त विकास कोषया संस्थागत सदस्यकथं कयाः वय्कःपिनिगु सक्रिय सहभागिता कार्य समिति गठन जुया ज्याः न्ह्याना च्वंगु दु ।
येँ महानगरव्यापी ३२ वडा दुने ज्यापु बस्ति दुसां परम्परागत गुथि व सामाजिक धार्मिक व्यवहारया लागि विशेष लागा यात त्वाः कथं कया तःगु दु । (सूची १)
सूची १ ः परम्परागत येंँ देया ज्यापु त्वाः गुथि
१. नक्साल, नक्साल भगवती, चार ढुंगा, वडा
२. मागः भोटाहिटी, मालिगाउं, मैतिदेवी, वडा ५
३. नरः थतु त्वा, हाडीगाउं, वडा ५ ।
४. नरः कोताः त्वाः । हाडीगाउं, वडा ५ ।
५. नरः दथु त्वाः, हाडीगाउं,वडा ५ ।
६. चाबही, चाबहिल, वडा ७ ।
७. पशुपति त्वा, पशुपति गौशाला, वडा ८ ।
८. ग्वलः त्वा, जय बागेश्वरी, वडा ८ ।
९. बकं छें, ब्रम्ह त्वाः, ब्रह्मटोल, वडा १२।
१०. नबहाः ब्रम्हत्वा, ब्रह्मटोल, वडा १२।
११. मुसुंबहा ज्यापु तुं, बाह्रबर्षे इनार,वडा १२ ।
१२. मुसुं बहाः न्ह्मु न्हय्त्वा, चल्खु, वडा १२ ।
१३. बाकुननी मुसुबहाः त्वा, बाकुननी, वडा १२।
१४. भलननी त्वाः, भलननी, वडा १२ ।
१५. कुमाननी त्वाः, कुमाननी, वडा १२ ।
१६. कुमाननी दुरुबहाः, दुरुबहाः, वडा १२ ।
१७. तःननी, नःननी, वडा १२ ।
१८. ओन्दे त्वाः, ओन्दे, वडा १२ ।
१९. तुकं बहाः त्वाः, ह्युमत, वडा १२ ।
२०. लःघःछें क्वा बाहाः, क्वाः बहाल, वडा १७ ।
२१. विज्यापु त्वाः, थहिति, वडा १७ ।
२२. कुसुम्बियालाछि, कुसुम्बियालाछि, वडा १७ ।
२३. किलाघः, किलाघः टोल, वडा १८ ।
२४. तेंग त्वाः, तेंगल टोल, वडा १८ ।
२५. तेग त्वाः कुमाः खलः, तेंगल टोल, वडा १८ ।
२६. ङेत, नरदेवी, वडा १८ ।
२७. मरु त्वाः, मरु गणेश स्थान (काष्ठमण्डप), वडा १९ ।
२८. कोतःब्व भिन्द्यो त्वाः, भिमसेनस्थान, वडा २०
२९. तब्व भिन्द्यो त्वाः, भिमसेनस्थान, वडा २० ।
३०. यःबहाः भिन्द्यो त्वाः, भिमसेनस्थान, वडा २०
३१. लाछीबुगा भिन्द्यो त्वाः, भिमसेनस्थान, वडा २० ।
३२. न्हुबहाः त्वा, भिमसेनस्थान, वडा २० ।
३३. कोहिटी त्वाः, जैशीदेवल, वडा २० ।
३४. युउतु त्वाः, युतुननी, वडा २१ ।
३५. यंगाः पकुलाछी त्वाः, ज्याः बहाल, वडा २१ ।
३६. ज्या बहाः पकुलाछी त्वाः, ज्याः बहाल, वडा २१ ।
३७. नाय्पाचो गोफःत्वाः, गोफल, वडा २१ ।
३८. फसिंगा गोफः त्वाः, फसिंगा, वडा २१ ।
३९. गोफत्वाः माकःगल्ली, इनाखा, वडा २१ ।
४०. पुखुद्यां त्वाः, खिचापुखु, वडा २२ ।
४१. वतु त्वाः, वटु टोल, वडा २२ ।
४२. दुगंबहि त्वाः, दुगंबहिल, वडा २२ ।
४३. ओम बहाः त्वाःखल, जोरगणेश, वडा २३ ।
४४. त्वाःखल ओम बहाः, ओमबहाल, वडा २३ ।
४५. यंगाः बाकुननी त्वाः, येंगाल, वडा २३ ।
४६. यंगा त्वाः, येंगाल, वडा २३ ।
४७. मखं त्वाः, मखन, वडा २४ ।
४८. यतखा त्वाः, यतखा, वडा २४ ।
४९. वंघ त्वाः, ईन्द्रचोक चोखाछें गल्ली, वडा २४
५०. ओलाछि त्वाः, स्वीकागल्ली .(नरसिंह द्यो), वडा २५ ।
५१. थःबही त्वाः (तःजः खल), थवहिः (ठमेल), वडा २६ ।
५२ थःबही त्वाः (चिःजः खल), थवहिः (ठमेल), वडा २६ ।
५३. छ्वासलबु त्वाः, ढोकाबहाल, वडा २७ ।
५४. त्यरः त्वाः (तःजः खल), त्यौड, वडा २७ ।
५५. त्यरः त्वाः (चिजः खल), त्यौड, वडा २७ ।
५६. ज्याथा त्वाः, ज्याठा टोल, वडा २७ ।
५७. पिलांतु त्वाः, कमलादी, वडा २७ ।
५८. जमःत्वाः, कमलादी (गणेशजात्रा), वडा २७ ।
५९. जमःत्वाः, कमलादी, वडा २७ ।
६०. असं त्वाः, असं भोटाहिटी, वडा २७ ।
६१. महाबु त्वाः, महाबौद्ध, वडा २७ ।
विकास कोष पाखे ज्यापु दिवस हना यंकेगु झ्वलय् छगु उल्लेख याय् बहगु ज्या जुलः थी थी त्वालय् मिसा पुचःया गठन जुया मिसा सहभागिता दय्दसं बढे जुया वल । मिसा सहभागिता बढे जुगु धैगु ज्यापु भेषभुषा जक ब्वयेगु ज्या जुगु मखु, मिसातयसं परम्परागत बाजा (धिमे, बासुरी) थाना मौलिक बाजायात संरक्षण याय्गु ज्याः ब्वलना वल । थी थी मिसा पुचः पाखे इलय् व्यलय् स्वास्थ्य शिविर संचालन, आदिवासी जातिया हक अधिकार बारे सचेतना कार्यक्रम, मानव अधिकार व महिला अधिकार, आदि ज्या भ्mव न्ह्याका च्वंगु दु । नापं, आयमुलक कार्यक्रम नं सचालन याना च्वंगु दु । ज्यापु संस्कृति विकास कोष पाखे पिकागु स्मारिका कथं थी थी ज्यापु मिसा पुचःया धलःपौ क्वय् बिया तइगु दु । (सूची २)
सूची २ ः परम्परागत येंं देया ज्यापु त्वाः दुनेया मिसा पुचः
१) ह्यूमत मिसा पुचः, तुकंबा, वडा १२ ।
२) मिसा लिधंसा पुचः, ओन्दे, वडा १२ ।
३) कुमाननी दरुगुथि मिसा पुचः, कुमाननी, वडा १२ ।
४) भलननी मिसा पुचः, भलननी, वडा १२ ।
५) तःननी मय्जु पुचः, तःननी, वडा १२
६) न्ह्यमुन्हय्त्वा मिसा पुचः मुसुंबहाल, वडा १२
७) ज्याथाः पञ्चदान प्रजापति मिसा पुचः, ज्याथा, वडा १७ ।
८) विज्यापु त्वाः मिसा पुचः, थहिति, वडा १७ ।
९) लघःछें मिसा पुचः, क्वाः बाहाः, वडा १७ ।
१०) झी ज्यापु मिसा पुचः, ङेत, वडा १८ ।
११) त्यंगः त्वाः मिसा पुचः, टेगल टोल, वडा १८ ।
१२) किलाघः त्वाः मिसा पुचः, किलाघः, वडा १८ ।
१३) त्यंघ त्वाः कुमाःखलः मिसा पुचः, त्येंग, वडा १८ ।
१४) ङेत त्वाः मिा पुचः, नरदेवी, वडा १८ ।
१५) मरु मिसा पुचः, मरु गणेशस्थान, वडा १९ ।
१६) तःब्व भिंद्यःत्वा मिसा पुचः, भिमसेनस्थान, वडा २० ।
१७) नील बाराही मिसा पुचः, क्वहिटी, वडा २० ।
१८) फसिंगा भौमचा पुचः, माकःगल्ली, वडा २१ ।
१९) दगु मिसा पुचः, ब्रह्मटोल, वडा २१
२०) युतुननी मिसा पुचः, युतुननी, वडा २१ ।
२१) गोफत्वाः मिसा पुचः, गोफः नाय्पाचो, वडा २१ ।
२२) वतु नाटेश्वर मिसा पुचः, वतु, वडा २२ ।
२३) पुखुद्यां मिसा पुचः, पुखुद्या, वडा २२ ।
२४) ओमबहाः त्वा खलः मिसा पुचः, ओमबहा, वडा २३ ।
२५) वघः त्वाः मिसा पुचः, ईन्द्रचोक, वडा २४ ।
२६) मिसा मुना पुचः, थबही, वडा २६ ।
२७) लुचुभुलु अजिामा मिसा पुचः, महाबौद्ध, वडा २७ ।
२८) श्रीकमलादी गणेश जमः मिसा पुचः, जमल, वडा २७ ।
२९) त्यरः त्वाः मिसा पुचः, त्यौड, वडा २७ ।
३०) मागः भोटाहिटी मुनिकार मिसा पुचः, मागः भोटाहिटी, वडा २७ ।
राजधानीया हुनि अव्यवस्थित शहरीकरणं याना परम्परागत कृषि पेशाय् लागु असरयात वाः चाय्का ज्यापु काय् म्ह्याय्पिसं थीथी बैकल्पिक रोजगारी लगय् जूगु दु । प्रतिस्पर्धात्मक बजायरय् तिकय् जुइत उपयुक्त शिक्षा, सीप व दक्षता हासिल याय्मागु बाध्यतायात स्वीकार यासे ज्यापु काय्म्ह्याय्पि न्ह्या वया च्वंगु दु । थथे थी थी विधा विशेष योगदान बिया वया च्वंपिनित प्रोत्साहन विइगु, सम्मान याय्गु व कदरया व्यवस्था विकास कोषं ज्यापु दिवसया लसताय् यानाच्वंगु दु । ज्यापु दिवसया झ्वलय् जुइगु छगु महत्वपूर्ण ज्या खः बाल प्रतिभा, युवा प्रतिभा, सरस्वती पदक, दीर्घ सेवा पदक, ज्यापु रत्न पदक, ज्यापु प्रज्ञा पदक लगायत थी थी विधाय् विशेष योगदान याना दीपिन्त सम्मान व कदर याइगु । वंगु निगु दशकया इलय् थ्यमथ्यं न्यास (५०० जना) मनूतय्त सम्मान याय् धुंकुगु दु ।
ज्यापु दिवसया प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष उपलव्धित यक्व खने दुगु दु । येँ महानगरपालिकापाखे सांस्कृतिक व धार्मिक क्षेत्रया नापं सम्पदायात संरक्षण व सम्बद्र्धन याय्त थी थी खलः पुचःयात ग्वाहाली याना हगु दु । थन लुमंके बहजु, यें महानगरपालिकाया आर्थिक वर्ष २०७९/०८० या बार्षिक बजेट व कार्यक्रम दुने परम्परागत ज्यापु त्वाः व खलः पुचः तय्सं आर्थिक सहयोग काय्त ताः लागु दु । (सूची ३)
सूची ३ : येँ महानगरपालिकापाखे आर्थिक ग्वाहाली प्राप्त जुगु
परम्परागत ज्यापु त्वा व खलः पुचः
(क) पूर्वाधार विकास/सम्पदा पूर्वाधार
१) चल्खु नासः द्यो छें दापा फल्चा निर्माण
२) न्हेय्मुन्हेत्वा दरुगुथि नासः द्यो सांस्कृतिक भवन निर्माण
३) न्ह्मुन्हेत्वा दरु गुथि नासः द्यो सांस्कतिक भवन थप निर्माण
४) न्हय्मुन्हय्त्वाः नासः छें भवन थप निर्माण
५) किलाघः त्वा छें
६) किलाघः देवी नाच दीः प्याखं द्यः छें निर्माण
७) किलाघः देवी नाच दीः प्याखं द्यो छें थप निर्माण
८) त्वाःखलः ओमबहाः भवन निर्माण
९) ज्यापु संस्कृति विकास कोष भवन निर्माण
१०) ज्याथा पञ्चदान गुठी प्रजापति खलः आगं छे पुनःनिर्माण कार्य
११) ज्याथा पञ्चदान गुठी प्रजापति खलः आगं छे थप निर्माण
१२) युतुननी त्वाःखलः गुठी घर निर्माण
१३) छ्वासलबि नासः पुजा खलः त्वाः छें निर्माण
१४) पिलातुं त्वाः छेँ निर्माण
१५) मुसुम्बहा फल्चा र दापा फल्चा निर्माण
१६) नासः द्य (लगन) पुनर्निर्माण
१७) ओलाछी त्वाः छें थप निर्माण
१८) कंग अजिमा त्वा गुठी छें निर्माण
१९) गोफ त्वा छें निर्माण
२०) त्वा खलः ओम बहाः भवन निर्माण
(ख) सामाजिक विकास/भाषा तथा संस्कृति
१) किलाघः नासः खलःलाई बाजा खरिद अनुदान
२) किलाघः सांस्कृतिक पुचःलाई बाजा खरिद तथा प्रशिक्षण खर्च अनुदान
३) श्री आकाश भैरब गुठीलाई बाजा खरिद अनुदान
४) ज्यापु महागुथि केन्द्र कार्यक्रम अनुदान
५) ज्यापु संस्कृति विकास कोषलाई ज्यापु दिवस समारोह संचालन अनुदान
६) त्यंगल गणेश संरक्षण समितिलाई बाजा प्रशिक्षण अनुदान सहयोग
७) नरदेवी श्री श्वेतकाली संरक्षण तथा व्यवस्थापन समाजलाई बार्षिक पूजा खर्च
८) श्वेतकाली बार्हवर्षे जात्रा संचालन
९) मैतीदेवी जात्रा व्यवस्थापनका लागि मागः भोटाहिटी त्वाः मुनिकार समाजलाई कार्यक्रम सहयोग
१०) लुमधि अजिमा (भद्रकाली) द्यो खट बनाउने
११) लुमधि अजिमा भद्रकाली वतु जात्रा व्यवस्थापन समिति
१२) ६३ टोलका परम्परागत गुठी÷खलकहरुलाई एक लाखको दरले जात्रापर्व र मौलिक संस्कृति संरक्षण अनुदान
१३) माहाःनेहरुको पारिश्रमिक वं पूजा व्यवस्थापन खर्च
१४) श्री लुमधि भद्रकाली जात्रा व्यवस्थापन समिति, पुखुद्या,
१५) लुमधि अजिमा भद्रकाली वछु जात्रा व्यवस्थापन समिति
१६) कंग अजिमा खलः संरक्षण समिति, यटखा त्वाः
१७) ओमबहा त्वाः खलः बाह्रवर्षे जात्रा सचालन सहयोग
(ग) पूर्वाधार विकास/भवन, आवास निर्माण सहयोग
१) ज्यापु महागुथि भवन निर्माण

४) प्रतिनिधि सभा व प्रदेश सभाय् ज्यापु उम्मेदवार
राणा शासनया अन्तिम इलय् देय्या थी थी थासय् किसानतय्सं आन्दोलन यात । उगु ईया किसानतय्गु समस्या धैगु भूमि अधिकारया अभाव, विशेष याना मोहियानी हक व विना ज्याला श्रम याय्माःगु व ऋणया उच्च व्याज दर । मोहियानी हकया नाप नापं राजनैतिक अधिकारया लागि येँ दुनेया किसानतय्सं नं २००४ सालपाखे संगठित रुपं ज्या न्ह्याकल । बुइँ बालिनालि नइपिं पशुतय्त ज्वना यंका लिलामी याना क्षतिपूर्ति बिइगु÷काइगु ज्या शुरु यात । किसान संघ (अखिल नेपाल किसान संघ)या नामं येँया किसानत संगठित जुल । ताःननी (किलागः)या सानु महर्जन, थँहितिया नाती महर्जन व ज्याथाया देवनारायण महर्जनपिनिगु नेतृत्वय् येँया किसानत संगठित जुल । किसान संघय् सक्रिय जुयादीपिं ः तंलाछि चिकं अप्पाया बाबुकाजी महर्जन, थँबहीया न्हुछे महर्जन, थाय्मदुया मचाकाजी महर्जन, मरु गणेद्यया जुजुभाई महर्जन, आदि । वय्कःपिंसं ज्यापु समुदाययात राजनैतिक रुपं सचेतजक याःगु मखु, आर्थिक अवस्था बांलाकेत सहकारी संस्था नं चाय्का दिल ।
पंचायत (२०१७ निसे २०४६) कालय् दलिय राजनीति याय् मदु बलय् पंचायत व्यवस्थाया वर्गीय संगठन (किसान संगठन) दुने काठमाडौं जिल्ला अध्यक्ष जुया दीम्ह खः भाईनारायण महर्जन, ओलाछि त्वाः । येँ नगरपालिकाया वडा अध्यक्ष कथं ज्या याना दीपि मध्ये त्यौर त्वाःया हरिनारायण महर्जन, टेकु त्वाःया अमिरमान डंगोल खः ।
पंचायत कालय् नं भूमिगत रुपं किसानतय्गु हक हितया लागि निरन्तर रुपं सक्रिय जुयादीपिं खः ज्याथाया देव नारायण महर्जन (स्वर्गीय), चागः (डल्लु) या सुवर्णमान डंगोल, थँबहिया तीर्थमान महर्जन (स्वर्गीय) । ज्यापु संस्कृति विकास कोषपाखें राजनैतिक नेतृत्वदायी भूमिका म्हिता दीपिं स्वर्गीय जुइधुंकूपिं ताननीया सानु महर्जन, ज्याथाया नाती महर्जन व थँबहिया तीर्थमान महर्जनपिन्त वय्कःपिनिगु योगदानयात कदर यासे ज्यापु दिवसया लसताय् सम्मान यागु दु ।
नेपाली कांग्रेसं २०५४ सालय् गठन यागु नेपाल किसान संघया काठमाडौं जिल्ला सभापति जुया दीम्ह खः चक्रमान डंगोल (स्वर्गीय) । पंचायतया इलय् निसें थौंतक नं पार्टीगत राजनीति याना झायादीपिं खः नेपाली कांग्रेसया पि.एल. सिंह, तीर्थराम डंगोल, वामपन्थी पार्टी नेकपा (माओवादी) या सर्वोत्तम डंगोल ।
थथे, राणकालिन इलंनिसे थौंतक जूगु राजनैतिक परिवर्तनया आन्दोलनय् प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपं ज्यापु समाजयागु योगदान दु । थ्व हे क्रमयात निरन्तरता बियाः वंगु २०७९ या स्थानीय निर्वाचनय् येँ महानगरपालिका दुनेया ३२ वडा मध्ये च्यागु वडाय् ज्यापु अध्यक्ष जुइत ताःलात : वडा नं ४ वालुवाटारय् दिनेश महर्जन, वडा नं ५ हाडिगामय् वीरेन्द्र प्रजापति, वडा ८ जयबागेश्वरीइ आशामान संगत, वडा १२ टेकुइ बालकृष्ण महर्जन, वडा १८ नरदेवीइ न्हुच्छेकाजी महर्जन, वडा २२ तेबहालय् चिनीकाजी महर्जन, वडा २३ ॐबहालय् मचाराजा महर्जन व वडा २५ मासंगल्लीइ राजेश डंगोल ।
थथे, ज्यापु समुदाय दुने ताः इलंनिसे सामाजिक, सांस्कृतिक व राजनैतिक चेतना ब्वलना वःगु खनेदु । राजनैतिक चेतना ब्वलना वःगुया हुनि वंगु मंसिर ४ गतेया प्रतिनिधि सभा व प्रदेस सभाया चुनावय् ज्यापु उम्मेदवारतय्गु उल्लेखनिय सहभागिता जुल । प्रतिनिधि सभाया १० क्षेत्रया लागि १५ जना उम्मेदवार जूगु दु ः क्षेत्र ३ नम्वरय् छम्ह, क्षेत्र ४ नम्बरय् निम्ह, क्षेत्र ५ नम्बरय् छम्ह, क्षेत्र ६ नम्बरय् निम्ह, क्षेत्र ७ नम्बरय् स्वम्ह, क्षेत्र ८ नम्बरय् स्वम्ह, क्षेत्र ९ नम्बरय् निम्ह व क्षेत्र १० नम्बरय् छम्ह । प्रदेश सभा (क) या लागि २२ जना उम्मेदवार जुल ः क्षेत्र १ नम्बरय् छम्ह, क्षेत्र २ नम्बरय् छम्ह, क्षेत्र ४ नम्बरय् छम्ह, क्षेत्र ५ नम्बरय् निम्ह, क्षेत्र ६ नम्बरय् प्यम्ह, क्षेत्र ७ नम्बरय् स्वम्ह, क्षेत्र ८ नम्बरय् निम्ह, क्षेत्र ९ नम्बरय् निम्ह व क्षेत्र १० नम्बरय् खुम्ह । प्रदेश सभा (ख) या लागि १० उम्मेदवार जुल ः क्षेत्र १ नम्बरय् छम्ह, क्षेत्र ३ नम्बरय् छम्ह, क्षेत्र ५ नम्बरय् छम्ह, क्षेत्र ६ नम्बरय् निम्ह, क्षेत्र ७ नम्बरय् छम्ह, क्षेत्र ८ नम्बरय् छम्ह, व क्षेत्र १० नम्बरय् स्वम्ह । (तालिका २)

थन लुमंके बहजु, थथे प्रतिनिधि सभाया लागि १५, प्रदेश सभा क क्षेत्रय् २२ व प्रदेश सभा ख क्षेत्र १० जना याना ४७ जना ज्यापु उम्मेदवार न्ह्यःने खने दत । वय्कःपिसं पार्टीगत व स्वतन्त्रकथं उम्मेदवारी बिया दिउगु खः । (तालिका ३)

थुगुसिया चुनावय् १२ गु राजनैतिक पार्टीपाखे ज्यापुत उम्मेदवार जुगु दु । लैंगिक हिसावं स्वय्बलय् ४७ उम्मेदवार मध्ये मिसा १८ व मिजं २९ दु । (तालिका ४)

क्वचाःगु (मंसिर ४ गते) प्रतिनिधि सभा व प्रदेश सभाया निर्वाचनय् यें जिल्ला दुनेया झिगु क्षेत्रया प्रतिनिधि सभाय् झिन्याम्हेस्या प्रतिस्पर्धा याःगुलिं छम्ह हे सांसद कथं ज्यापु उम्मेदवार त्याय् मफुत । येँ जिल्लापाखे प्रतिनिधि सभाय् प्रतिनिधित्व मदैगु जूसां बागमती प्रदेश सभाय् येँ जिल्लापाखे निम्ह ज्यापुतय्सं प्रतिनिधित्व याय्त ताःलागु दु । विजयी उम्मेदवारत खः ः क्षेत्र ५ (क) राजेन्द्र प्रजापति व क्षेत्र १० (क) पुकार महर्जन ।
ज्यापुतय्के राजनीतिक चेतना थपु जूगुया हुनिं ज्यापु जातिपाखें राजनीतिक नियुक्ति काय्त ताःलाःपिं नं दु । नेपाःया छगू तःधंगु समस्याकथं ब्वलनाच्वंगु भूमि सम्बन्धी समस्या समाधानया निंतिं नेपाल सरकारं स्वंगु राष्ट्रिय भूमि आयोगया सदस्य पदय् ज्यापु महागुथिया केन्द्रीय दुजःतकं जुयाच्वनादीम्ह सरिता महर्जन दुजःकथं नियुक्त जुयादीगु दु ।
थुकथं हे भूमि आयोगया हे काठमाडौं जिल्ला अध्यक्षय् श्यामकृष्ण प्रजापति नं राजनीतिक नियुक्तिं नियुक्त जुयादीगु दु । वय्कः ज्यापु महागुथि नेपाः येँ जिल्लाया दुजः जुयादी ।
५) निष्कर्ष
ज्यापु समाज न्हापानिसें बुँज्या यानावःगुलि संस्कृति ९ब्नचष्अगतिगचभ तय अगतिगचभ०पाखे न्ह्यचिला च्वपिं खः । सांस्कृतिक गतिविधि हे जीवनया म्वाय्गु आधार कथं कया वयाच्वंपि ज्यापु समाज खः । सांस्कृतिक धार्मिक गतिविधि अप्व समय बिया थगु विशेष पहिचान कायम याना वया च्वंगुनि राजनैतिक ख्यलय् ज्यापु समाज ल्यूने लागु खः । मेगु कथं धाय्गु खसा शासन सत्ता पाखे खास सरोकार तया च्वंपि मखु ज्यापु समाज । थःगु थाय् बाय्, स्वधर्म, संस्कृतियात निरन्तरता विगु हे ज्यापु समाजया मूल धर्म खः ।
ज्यापु समाजयात राजधानी बासी जुगुनि गुलि चूनौति, वाधा व्यवधान वल, उलिहे अववसर नं न्ह्योने वगु दु । परम्परागत बुंज्याया थासय् बुलुहुं बुलुहुं बैकल्पिक रोजगारीया व्यवस्था याना हल । शैक्षिक अवस्था सुधार यासें खुला बजारय् प्रतिस्पर्धा याना च्वंगु दु । राजननैतिक क्षेत्रय् नं न्ह्या वया चवंगु दु । थौयागु बहुदलिय राजनैतिक व्यवस्थाय् थी थी पार्टीनाप स्वापूतया न्ह्यावयाच्वंगु दु ।
बहुदलीय प्रजातान्त्रिक शासन पद्धतिया विशेषता धैगु राजनैतिक पार्टीया सहभागिताय् आवधिक निर्वाचन खः । निर्वाचनया गुण धैगु हारजित खः । अले, चुनाव ब्वति काइपिं फुकं त्याई धैगु मदु । चुनावय् ब्वति काय्त (स्वतन्त्र उम्मेदवार बाहेक) सम्बन्धित राजनैतिक पार्टीपाखे स्वीकृति (टिकट) काय् फय्केमा । पार्टीपाखें सक्षम व जनताया सेवा याय् पैmम्ह व्यक्ति (कार्यकर्ता) यात टिकट विइ । पार्टीया स्वीकृति लिपा चुनावय् ब्वति काय्त विधिवत उम्मेदवार जुइगु खः । जनतापाखे सक्षम व्यक्ति ल्ययाः थःगु मत बिइ । सुनां अप्वः जनताया मत काय् फत वय्कःपिं चुनावय् त्याई अले वय्कःपिं आधिकारिक जनप्रतिनिधि जुइ । थुगु कथं स्वय् बलय्, चुनावया लागि उम्मेदवारी जुइगु धैगु जनताप्रति उत्तरदायी जुयाः जिम्मेबारी बहन याय्त तयारी जुइगु खः ।
अन्तय्, चुनावय् ब्वतिकया दीपिं सकलसित वय्कःपिनिगु अथक प्रयासयागु कदर यासे निरन्तर रुपं राजनैतिक ख्यलय् न्ह्यावने फय्मा धका आशा याना । नापं, ज्यापु दिवसया लसताय्, सांस्कृतिक अभियानकथं जक ज्यापु वस तिसा तिना, बाजं थानां, प्याखं हुला व्वति काय्गुलि जक सीमित मजुसे ज्यापुया स्वाभिमानयात ब्वलंकेगु ज्या न्हिया न्हिथं तव्याः जुया वनेमा धैगु मन तुसें झीगु नेतृत्वदायी भूमिका दया जनजीविकाया सवालय्, सामाजिक आर्थिक क्षेत्र सुधाय याना वने फय्मा धका आशा याना । जय ज्यापु दिवस ।